De 15 niveaus waarop een song werkt

Elke zichzelf respecterende blog biedt regelmatig een lijstje met de X aspecten van Y, waarmee de bezoeker aan de slag kan. Daartoe is het wel nodig dat de blogger in casu een autoriteit is op het gebied van Y. Zo ver zijn we nog niet, maar ik kan moeilijk wachten op onze eerste platina plaat om mijn hersenspinsels te delen. Men vulle zelf de reden in.

Recent ben ik mijn brein nog wat harder gaan breken over de verschillende niveaus waarop een song werkt, naar aanleiding van de uitzending “The harmony game” op Canvas. Die documentaire kadert in een reeks over “the making of” een klassiek geworden popalbum, en gaat over “Bridge over troubled water“, de zesde plaat van Simon & Garfunkel. In een van de passages somt Art Garfunkel een aantal niveaus op waarop een song moet werken: de tekst, de melodie, de groove, het arrangement, …

Op reis in Zwitserland ging mijn wiskundige natuur met die voorzet aan de slag. Ik besloot die opsomming theoretisch te benaderen. Ik vertrok vanuit de analyse van humor, die ik hier eerder pleegde, waarin ik herkenning en verrassing blootlegde als de kern van de humoristische werking, en bij uitbreiding alle kunst. Een derde dimensie is het meesterschap.

Die drie dimensies strooi ik uit over de vijf aspecten van een lied: de tekst, de melodie, het ritme, de klank en de opbouw. Elk van die aspecten heeft een fundamentele impact op een lied: als één ervan verandert, heeft de song een totaal ander effect. Dat merk je bijvoorbeeld bij een parodie, waar een bestaand lied van een nieuwe tekst wordt voorzien, of wanneer popnummers aan het kampvuur worden gezongen en al dan niet overeind blijven in de nieuwe context.

Het resultaat van de vermenigvuldiging van dimensies met aspecten levert volgend lijstje:

  • de tekst moet een herkenbaar element brengen, in het ultieme geval appelleren aan een universele gedachte, bv. de liefde
  • de tekst moet anderzijds een originele invalshoek hebben, die hem onderscheidt van het cliché
  • de tekst moet goed uitgewerkt zijn, zowel poëtisch als op het niveau van de zingbaarheid
  • de melodie moet herkenbaar zijn, door zich in te bedden in pop- folk- jazz- of klassieke akkoordenprogressies en bijhorende modi
  • de melodie moet anderzijds verrassen, en geen doorslagje of flinterdunne variant zijn van een bekende melodie
  • de melodie moet goed uitgewerkt zijn, door herkenning en verrassing gepast af te wisselen, te verwijzen naar thema’s maar net op tijd van richting te veranderen en zo een melodisch verhaal te vertellen
  • het tempo moet passen bij het tekstuele en melodische verhaal; het kan opnieuw appelleren aan het primitieve aspect van de hartslag, in rust (ca. 60 bpm) of in staat van opwinding (ca. 120 bpm). Het ritme kan doen denken aan bekende stijlen, zoals de bossanova
  • anderzijds heeft het ritmische variatie nodig, door slagen op de tel te combineren met slagen tussen de tel, syncopen en andere variaties
  • het meesterschap uit zich in het in de maat spelen, maar ook in de keuze om net voor de tel (jachtig) of na de tel (slepend) te spelen, en de ritmische opbouw te verzorgen, met de nodige breaks, de juiste aanhef en beëindiging
  • klankmatig moet het lied de gewenste sfeer oproepen, hetzij door de muziekinstrumenten te gebruiken die men verwacht, of alweer te appelleren aan natuurelementen zoals wind, vuur, zee, donder, bliksem, …
  • originele klanken maken vandaag de dienst uit
  • gij zult niet op brol spelen en uw instrument beheersen
  • een meesterlijk, herkenbaar en toch verrassend arrangement tenslotte ontstaat door de juiste laagjes van klanken te combineren, de beschikbare frequenties te vullen (of net niet), de verschillende instrumenten precies samen te laten spelen en dan weer uiteen te laten zwermen, te zorgen voor een spanningsboog, met geleidelijke toevoeging van lagen, gevolgd door een plotse leegte, en dan weer op te bouwen naar een finale (of iets dat afwijkt van dat cliché) … enzovoort.

Dit is een kunstmatige, getheoretiseerde benadering, die wellicht sommige aspecten nog vergeet, andere onnodig in de verf zet en eens te meer een nobele kunst, die sterk emotioneel geladen is, reduceert tot een lijstje. Dit lijstje is dan ook een parodie op de vele goede raad op blogs over het hele web, maar tegelijk een eerlijke poging tot inzicht.

Het zou belachelijk zijn te verwachten dat elk lied werkt op alle vijftien de niveaus (dé 15!), maar als je “The harmony game” hebt gezien, is het niet buitenissig te stellen dat Simon, Garfunkel, hun producers & hun technici elke song op die manier hebben proberen waar te maken. En dan hebben ze die denktrant nog gevoerd tot op het niveau van een volledig album, dat een mooi geheel moet vormen, toch verrassen, de juiste opbouw kennen … Een jaar lang hebben een van de beste songsmeden uit de popgeschiedenis,  een van de bijzonderste stemmen, en een kruim van muzikanten, technici en producers samengewerkt aan “Bridge over troubled water“. Dan krijg je niet zomaar een goeie plaat, maar een klassieker.

Een gedachte over “De 15 niveaus waarop een song werkt

  1. Aan deze tekst moet een grondige voorbereiding voorafgegaan zijn. Knap werk, vanaf een bepaalde hoogte werken de hersenen blijkbaar veel beter. Een moeilijke materie duidelijk en helder verwoord, zelfs voor een muzikale analfabeet is dit te begrijpen. Alles is wiskunde

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *