De late ontdekking van een laatbloeier: Drs. P – (1)

Eén van de grote raadselen in dit onbeduidende leven, is hoe het komt dat ik niets in huis heb van de grootmeester van het vernuftige rijm, de keizer van de tot glimlach nopende kattebel, de maarschalk van de geestige rederijkerij, de opperkwinkslager: Drs. P. Nochtans heb ik als vroege twintiger met andere studentikozigaards het tijdschrift van de burgerlijk ingenieurs en wiskundigen voorzien van menige limerick, en werden mijn ollekebollekes regelmatig in De Standaard gepubliceerd, toen ze daar plots belangstelling kregen voor die door Drs. P in het Nederlands geïntroduceerde dichtvorm.

De meest waarschijnlijke verklaring is dat ik als tiener tot ‘s mans oeuvre werd geïntroduceerd met het repetitieve “Knolrapen, lof, schorseneren en prei”, waarbij de niet geheel toonvaste rasp van de al wat oudere zanger niet hielp om me te ontdoen van de indruk naar een vreselijke zagevent te luisteren. Daardoor ontsnapten pareltjes als “De dodenrit” en “De veerpont” aan mijn verdere aandacht, laat staan dat ik me ging verdiepen in het onmetelijke nalatenschap van deze veelzijdige woordkunstenaar. Ik moest kennelijk, de veertig naderende, een blog over Nederlandstalige muziek beginnen om me te realiseren hoezeer mijn huidige activiteiten schatplichtig zijn aan Drs. P. Het doet me daarbij plezier te weten dat hij pas voorbij de veertig bekendheid ging genieten en dat hij ondanks het fotogeniek roken van sigaren reeds 91 levensjaren heeft voltooid. Er is dus hoop, op vele fronten!

(foto: Mark Kohn)

Een overzichtsartikel wordt dit niet: andere bewonderaars doen dat zoveel beter, en al vele jaren lang. Ga dus eerst naar de website van Max van Velzen, die zich tot doel heeft gesteld alles van de genaamde Heinz Polzer te verzamelen.

Wel zal ik hier voortbouwen op mijn eerdere artikels over de analyse van humor, toen aan de hand van het oeuvre van Flight of the Conchords, nu dus dat van Drs. P. Daartoe licht ik zeven relikwieën uit zijn cataloog. Het valt op dat de titels van de liedjes niet tot amper voorkomen in de tekst, terwijl ze wel prima aangeven waarover het gaat. Ik heb tussen haakjes gezet hoe het publiek ze doorgaans benoemt. Een handigheid.

  • De commensaal (Het trapportaal)
  • De dodenrit (Trojka)
  • Snekercafé (Een cafeetje in Sneek)
  • De veerboot (Heen en weer)
  • Jubelzang (Kerstengel)
  • Passion (Bach)
  • De gezusters Karamazow (Tante Constance en Tante Mathilde)

Ik verkeer in het geluk [1] te beschikken over “Het geheim van het bestaan”, een bloemlezing van teksten die door de auteur zelf is voorzien van commentaar over hoe de nummers tot stand zijn gekomen. Voor we aan de individuele bespreking beginnen, volgt hier een algemene beschouwing. Zijn gedichten, theaterwerk, sprookjes en stripverhalen komen niet aan bod. Ik distilleer mijn wijsheden louter uit de liedjesteksten.

Zoals blootgelegd in de eerdere analyse van humor, zit het komische in de wisselwerking tussen herkenning en vervreemding, de zogenaamde “dubbele binding”. De voornaamste techniek die Drs. P daartoe hanteert is uiteraard het rijm, dat woorden met elkaar associeert die qua betekenis ver uit elkaar liggen. De luisteraar anticipeert op het eindrijm, maar de schepper hoedt zich voor elk cliché en komt met onverwachte rijmwoorden op de proppen. Drs. P is een ware doctor in versvoeten, want hij heeft de diverse schema’s uitgebreid bestudeerd. Hoe ingewikkelder het schema, hoe meer moeite de toehoorder moet doen om “verlossing” te vinden, en des te hoger de auteur het zelf inschat.

Thematisch schetst Drs. P vaak heel gewone, dagelijkse situaties, waarin de personages zich ongewoon gedragen, tot komisch effect. In andere teksten is het kader eerder ongewoon, met een heel eigen geconstrueerde logica, die tot het einde wordt doorgetrokken. We zullen zien dat de toondichter in dergelijke meer absurde teksten voor de nodige herkenningselementen zorgt.

Minder vaak, maar uiterst doeltreffend, maakt Drs. P gebruik van geluidjes, die in al hun banaliteit contrasteren met de sterk geconstrueerde teksten. Muzikaal zou men geneigd zijn hem te onderschatten vanwege zijn onvaste stem, terwijl nadere beluistering leert dat zijn composities lang niet altijd triviaal zijn en dikwijls de sfeer benadrukken die tekstueel wordt geschapen.

Dit zegt de man zelf over zichzelf, in het algemeen en het bijzonder:

https://www.youtube.com/watch?v=VlIzxxGuTlg

Ik beëindig deze inleiding met een kort eerbetoon, onder de vorm van mijn lievelingslimerick en een opgeraapt ollekebolleke:

De Chileense herberg

Er was eens een herberg in Chili
met opschriften in het Swahili
Eén bord zei: “Gevaar!
Hier wordt kaviaar
gegeten met veel pili-pili”

Uitschuiver

“Hoed je voor haastig rijm!”
Let op je klemtonen:
P zet een kruis bij elk
dartel dactyl

Rijmplekken vragen om
snelheidsbeperkingen
Want poëzie dat is
vakwerk, een stiel!

[1] Dat geluk, moet ik toegeven, heb ik vandaag afgedwongen in platenwinkel “Vynilla” van de onvolprezen Bob Driege, die de tekstbundel liggen had, tweedehands nota bene van Mark Lefever!

1 gedachte op “De late ontdekking van een laatbloeier: Drs. P – (1)”

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Recente blogartikels

concerten

Verslag concert Arscene Hansbeke

Voor een publiek van bijna 70 sympathisanten palmde Stanza gisteravond zaal Arscene in Hansbeke in. Het was hartverwarmend, jullie gulle …

Lees verder
Geen categorie

Optreden in Arscene Hansbeke 15/11

Het concert in eigen beheer van Stanza gaat door op 15/11 in zaal Arscene in Hansbeke. Kaarten kosten 10 euro …

Lees verder
concerten

Schoolfeest Gentbrugge

De directie van basisschool Sint-Gregorius had het uitstekende idee Stanza in te huren om hun afsluitend personeelsfeest op te fleuren. …

Lees verder

Laatste plaatsen!

STANZA

LIVE IN ARSCENE
VRIJDAG 15 NOVEMBER 2019